AI DWINGT ONS OM BREDER NAAR ARTISTIEK VAKMANSCHAP TE KIJKEN

Datum: 18-11-2026 - Auteur: Petra Hart

Als we het technische vakmanschap niet meer rechtstreeks in een beeld kunnen herkennen, hoe beoordelen we dan het kunstenaarschap?

Bij een schilder kunnen we de penseelvoering bestuderen. Bij een fotograaf herkennen we het gebruik van licht, compositie en perspectief. De beheersing van het medium is vaak zichtbaar in het resultaat.

Maar bij een beeld dat met AI is gemaakt, wordt dat ingewikkelder. We kunnen niet zien hoeveel kennis, ervaring en artistieke keuzes eraan voorafgingen. Een beeld kan binnen enkele seconden ontstaan, maar ook het resultaat zijn van wekenlang experimenteren en corrigeren.

Die vraag raakt aan mijn eigen kunstenaarschap.

Al 25 jaar werk ik met uiteenlopende media, van digitale tekeningen en fotografie tot glas, metaal, sculpturen en licht. Inmiddels is AI daar als medium bij gekomen.

Omdat ik niet binnen één discipline werk, ben ik moeilijk in een bestaande kunstcategorie onder te brengen. Maar mijn artistieke handtekening ligt ook niet in de beheersing van één specifieke techniek.

Die ligt in mijn concepten.

Mijn oeuvre bestaat uit 17 series waarin onderwerpen als perceptie, natuur, herinnering, tijd en perspectief steeds vanuit andere invalshoeken terugkeren.

De technieken verschillen, maar de gedachten die eraan ten grondslag liggen vormen de samenhang.

Misschien maakt AI het noodzakelijk om anders naar artistiek vakmanschap te kijken. Wanneer de technische uitvoering niet meer rechtstreeks zichtbaar maakt wat de kunstenaar zelf heeft bijgedragen, wordt de achterliggende artistieke gedachte belangrijker om te onderzoeken. Daarbij kan ook het oeuvre van een kunstenaar een rol spelen.

Een voorbeeld is Different Perspectives (2018), waarin ik licht, tijd, ruimte en waarneming onderzoek. Vier geprogrammeerde LED-lichtinstallaties waren in 2020 te zien tijdens de groepstentoonstelling On the Move! Beweging in de hedendaagse kunst in het Gorcums Museum.

Iedere installatie visualiseerde een ander natuurverschijnsel en was voorzien van een QR-code die verwees naar een slideshow met bijbehorende beelden en informatie.

Vier lichtinstallaties van Different Perspectives in het Gorcums Museum, 2020

De groepstentoonstelling werd mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds. Voor mijn LED-installaties maakte ik gebruik van een rentevrije lening van Fonds Kwadraat.
 

                fondskwadraat Petra Hart Kunstenaar


Een van die werken, From Dusk Till Dawn (2019), simuleert gedurende 24 uur het verloop van dag en nacht. Het uitgangspunt was niet de techniek, maar mijn onderzoek naar tijd en waarneming. De geprogrammeerde LED-verlichting maakte het mogelijk dat idee vorm te geven.

Door mijn werk in relatie tot mijn bestaande oeuvre te bekijken, wordt zichtbaar hoe de concepten zich door verschillende media heen ontwikkelen.

Dat maakt een kunstwerk niet automatisch goed. Net zoals een jarenlange artistieke praktijk op zichzelf geen garantie is voor kwaliteit. Maar het biedt wel een bredere context waarin we het werk kunnen beoordelen.

Misschien ligt de uitdaging van AI daarom niet alleen in de vraag of een machine een technisch overtuigend beeld kan maken. Het gaat ook om wat een kunstenaar met dat beeld wil onderzoeken, uitdrukken of teweegbrengen.

Dat hoeft niet uitsluitend zichtbaar te zijn in de technische uitvoering. Het kan ook herkenbaar worden in de ideeën, de keuzes en de samenhang tussen verschillende werken. En daarvoor hoeft een kunstenaar niet eerst een omvangrijk oeuvre te hebben opgebouwd. Ook een enkel werk kan een sterke artistieke gedachte bevatten.

AI verandert daarmee niet noodzakelijk wat kunstenaarschap is, maar stelt wel opnieuw de vraag hoe we het herkennen en beoordelen.

Misschien moeten we bij AI-kunst niet alleen vragen hoe het beeld is gemaakt, maar ook waarom het is gemaakt en welke plaats het inneemt binnen de artistieke ontwikkeling van de maker.

Reacties